2 lines
56 KiB
Plaintext
2 lines
56 KiB
Plaintext
Incipit prologus in ystoria obsidionis ciuitatis anchonitane tempore cancellarii Amico dominabili Ugolino Gosie, iuris perito, militi strenuissimo et Anchonitanorum potestati, Boncompagnus salutem cum obsequio sincerissime dilectionis. Grata rogamina, que mihi porrigere uoluistis, me plurimum iocundari fecerunt; unde feruor spiritus deuotionem parit, que uobis omni tempore appetit famulari; et quidam specialis radius amoris de cordis penetralibus consurgit, cuius claritatem inuidentium nebula non poterit tenebrare. Petiuistis a me ut librum, quem de obsidione anchonitana tractaueram, studiosius corrigerem et uobis amicabiliter exhiberem, et deducerem in comune, quia singulariter habere non cupitis quod ad multorum utilitatem dignoscitur pertinere. In quo michi digne consulere uoluistis, cupientes quod talentum michi creditum non abscondam; et ciuitati cui preestis honoris perpetui nomen acquirere peroptatis, quod per uestram industriam consequetur. Ecce presento uestre magnificentie librum diligenti ori lima correctum; utinam improuida scribentium caterua scripta non uariet que per oratoris artifitium sunt regulariter ordinata, quia, licet dicatur: uerba transposita idem significant nichilominus tamen parua transpositio uariat intellectum et regularem dictionum positionem deturpat. Ceterum que in fine huius operis de uestra uestrorumque patrum sapientia et probitate conscripsi, magis ad informandum posteros quam pro captatione alicuius beniuolentie dicta esse credatis. Scio etenim quod uenatiuas commendationum blanditias non diligitis, nec umquam desiderastis, uelud plures faciunt, adhulationis oleo inpinguari. Uerumtamen liberalitas uestra omnibus prouidet, uniuersis iuxta meritum respondet, nullis denegat solatia oportuna; illis etiam dampnabilibus ioculatorum cateruis larga donaria impertitur, qui, tamquam demoniosi, efferunt immo deprimunt preconium aliene laudis. Et licet hoc uobis nunquam placuerit, petentium tamen satisfacitis desideriis; ita quod illorum acclamationes non attenditis, sed cupitis liberaliter elargiri. Ego uero non pro temporali munere, seu leuitate animi, set sola ueritate, que numquam uincitur, inductus, de obsidione predicta et magnanimitate uestra scribere procuraui. Sit, queso, tandem timorosum naufragium, quod occasione huius libri uobiscum fui passus, media pars tituli et presens epistola integraliter suppleat defectum, ne muta uideatur pagina remanere. Illi autem, ad quorum manus hic liber peruenerit, studiose scripta relegant, quia crebra lectio legenti sensum incorporat medullatum. Incipiunt ystorie obsidionis. Quantum omnis rerum gestarum memoria conferat utilitatis, ipse rerum effectus manifestius indicat, quoniam nullus hodie res arduas facere attemptaret, si ea sub silentio forent penitus pretermissa, que ab antiquis commendabiliter esse acta noscuntur. Uiuerent liquide homines tanquam animalia irrationabilia et passim bestiarum more uagarentur nec uterentur aliqua ratione animi, si corporis tantummodo satisfacerent uoluptati. Sic ergo esset humana conditio in partem reflexa, ut nichil fieret equabili deliberatione, nichil tractaretur lege uel moribus, set quorumlibet potentium uoluntas pro iure haberetur, et imbecilles pati solummodo, non agere oporteret. Fieret autem quilibet orbicularis circa reuolutio, et dum hinc inde mortua oppinio resultaret, multiplex de nouo consurgeret error, qui diuerso libramine in ceca penderet statera; et dum librarentur plurima, inueniretur idem a quo natum fuerat et progressum, quod reperit primus. Redacta fuerunt igitur in scriptis facta maiorum, ut humana propago successiuis uteretur exemplis, et cum audit quantam uictoriosi gloriam reportabant, de uirtute in uirtutem ascendat; et dum intelligit quanto ludibrio criminosi et pusillanimes respergebantur, a similibus caueat, ne parem infamiam ex post facto incurrat. Nam cum geste res et maiorum acta recoluntur, ad eadem facienda passibus tenditur affectuosis, ut de re consimili similis ualeat gloriari. Quilibet autem rex Alexandrum desideranter imitaretur, dum audit quod orbem uniuersum posuerit sub tributo. Quilibet in bello existens Iudam Machabeum libenter sectaretur, qui cum paucissimis deuicit potentissime Philisteos. Quilibet diues se ipsum recognoscere debet, ne ab alto corruat sicut Nabuchodonosor, qui edificauit statuam auream in campo Dyrach prouincie Babilonis. Quilibet princeps minima uereatur ad tempus, ne perdat caput, sicut Holofernes per manum Iudit uidue amisit. Troiani per Helenam et Cartaginienses per superbiam fuere ad nichilum redacti. Iulius Cesar deuicit Alamanniam, et Scipio Affricam, unde dictus est Affricanus. Titus et Uespasianus tam diu Ierusalem post mortem Christi obsederunt, quousque plenam habuere uictoriam, et in triumphi signum archam federis, mensam propositionis et candelabrum aureum reduxerunt ad Urbem; unde postmodum factus est arcus triumphalis iuxta Cartulariam, in quo uniuersa, que predixi, sunt in marmore sculpta. Alius uero arcus, longe preciosior illo, est quasi collateralis Coliseo, in quo sculturis mirificis Cartaginiensia prelia continentur. Sed plures triumphales arcus sunt Rome uetustate consumpti, in quibus fuerunt sculpte principales uictorie Romanorum. Adrianus quidem imperator in signum. perpetue memorie mirabiliter sculpi fecit troianam istoriam in quadam colunna, que adhuc Rome consistit erecta. Nam Romani per sculpturas, et Greci per imagines rerum excelsarum posteros esse memores uoluerunt. Set commendabilius per libros, quam sculpturis uel imaginibus, preterita conseruantur. Ab ipso quippe mundi principio res gesta fuere a pluribus redacte in scriptis, ne antiquorum memoria deperiret. Porro septuaginta interpretes, Iosephus et Ieronimus omnium genealogiam ab Adam usque ad aduentum Altissimi translatarunt, Pharaonis et israelitici populi facta studiosus conscribentes. Uerum quia superfluum esset exempla omnis ponere, que memorie occurrunt, credendum est ut quilibet in suo genere atque professione per ea que scripta sunt debeat alium in rebus commendabili bus imitari, contraria penitus respuendo, quoniam aliorum uita nobis esse debet preambula et magistra. Igitur si ciues aliqui a regibus uel principibus obsideantur, sint illis Anchonitani exemplum, quorum causa hunc librum composui, in quo breuiter continentur qual iter fuerunt a cancellario et Uenetis obsessi, suaque probitate atque perseuerantia postmodum ab obsidione liberati. Nam enim huic operi aliquod apocrifum interserui, non intermiscui fabulas neque abusiones poeticas, uelud plure in suis tractatibus faciunt, ut auditores commoueant ad risum, set omnia conscripsi prout ab illis audiui, qui rebus gestis et negotiis interfuerunt. Uerumtamen dignum duxi aliqua predicere de situ et circumstantiis Anchonitane ciuitatis, et a quibus fuerit hedificata. Cum ego Boncompagnus transirem per Marchiam, ciuitatem intraui Anchonam, et ascendens in locum in quo sedes residet episcopalis, respexi menia, muros et antemuralia et uniuersas circumstantias, quibus ciuitas decoratur et multimode pollet. Mare quidem ipsam a duobus lateribus regirat, et in occidentali plaga portus est ita naturaliter ordinatus, quod uix posset ab aliquo credi, nisi precederet uisio corporalis. Ad ipsum quidem naute cum summa fiducia recurrunt, nec timent post introitum incurrere periculum, quoniam ibi non possunt propter montium obstaculum unde inualescere tempestuose. Uerum postquam Attila, flagellum Dei, destruxit muros, quibus Traianus imperator portum ipsum fecerat undique communiri et opere munifico exornari, solus uentus, qui uulgo dicitur focarese, naues quandoque dampnificat, nisi fuerint studiosius anchorate. Porro cum olim Rauenna inter ciuitates Italie floreret, uersum est ubique in generale prouerbium, quod si portum consimilem habuisset, Rome potuisset in plurimis equiperari. Primi autem Anchone constructores dicuntur fuisse imperatores urbis Rome, qui propter malitiam et immanitatem Sclauonum uiros potentissimos ibi posuere, qui gentem sclauonicam subigerent imperio romano. Nam et aliqua pars Sclauonie potest in multa serenitate aeris ex eodem loco uideri. Est enim ciuitas modica set populosa, et natura loci undique premunita. Ad hec autem subsequenter est de obsidione dicendum. Imperante Frederico Romanorum imperatore, qui postea non longe ab Antiochia in flumine Saliph, interueniente diuino iudicio, decessit, cancellarius solo nomine Christianus et Maguntine sedis archiepiscopus Italiam cum imperatoris exercitu intrauit, plura oppida, burgos et uillas in quibusdam partibus deuastando: uiuebat enim sicut miluus ex raptu, et tanquam coruus morticinum, sic bona quorumlibet requirebat. Cum autem uideret quod Anchonitani grecum imperium nimium diligebant, et plenum non poterat in Marchia dominium habere, si ciuitatis Anchonitane non frangeret uires, composuit cum Uenetis, qui semper quodam speciali odio Anchonam oderunt, ut in exitu mensis madii, quando cibaria rarescunt, cum nauibus et galeis portum intrarent Anchonitanum, ciuitatem a lateribus maris uiriliter obsidendo, et ipse cum imperii exercitu et circumpositis ciuitatibus ad eundem terminum ueniret, promittens illis destruere ciuitatem, et bona ciuium cum eisdem per medium partiri. Ad eundem siquidem terminum uenerunt Ueneti, et in ualida manu portum intrantes locauerunt naues et galeas taliter ad obsidionem, quod nullus de ciuitate audebat ingredi mare, quoniam illis non poterant pre multitudine resistere Anchonitani. Nam Uenetie regnum aquosum dicitur esse, unde illius ciuitatis dux aureum circulum in uertice defert, et propter aquarum dignitatem quedam regalia insignia obtinere uidetur. Posuerunt namque in medio portus nauem olim Romani Marani, que pre sua magnitudine a plurimis totus mundus yperbolice dicebatur; quoniam, ut ferebatur, numquam ea maior fuit alicubi uisa. Erat enim quasi castellum sub cuius umbra et patrocinio uniuerse naues et galee consistere uidebantur. Super ipsam quidem posuerunt machinas et balistas ac diuersa genera bellatorum, quibus ex ea parte maximum ferebatur ciuitati cotidie detrimentum. Cancellarius autem suum exercitum iuxta ciuitatem locauit, deuastando undique arbores, uineas, oliueta, et uniuersa que uidebantur ad usum ciuium pertinere. Uenerunt ad obsidionem Auximani, qui semper Anchonitanorum calcaneo insidiantur, cum pluribus Marchianis: et sic membra capud abscindere conabantur. Contingit enim multotiens ut multi facere anelent quod eos postmodum trahit in exitium et seruitutem, sicut fecerunt Lonbardi ad tempus, qui Mediolanum ob inuidiam destruxerunt; unde ante illius rehedificationem sub quodam seruitutis uinculo tenebanturt. Nam oppinio me in hanc trahit sententiam, ut non credam Italiam posse fieri tributariam alicui, nisi ex Italicorum malitia procederet ac liuore; in legibus enim habetur, quod Italia non est prouincia, sed domina prouinciarum. Quid plura ? omnes, quotquot erant a confinio Apulie usque Ariminum, ad prefatam uenere obsidionem. Fuerunt enim ibi plures Tusci, Spoletani et Romanioli, et alii quorum difficile est facere mentionem. Precesserat quippe temporis caritudo, et in ciuitate pauca uictualiai erant; sed sperabant ciues in proximo recolligere segetes et comparare ab aliis, quoniam ciuitates que sunt in portibus constitute uix possunt de labore proprio frumentum et anonam habere ad sufficientiam, cum plures constet esse in illis nautas et mercatores. Porro multi Anchonitani aberant, qui causa negotiandi erant in Alexandria, in urbe Constantinopolitana et Romania. Fiebat prelium tam in mari quam in terra continue, nec poterant ciues aliqua hora quiescere, quoniam obsessores erant plurimi et successiue ad bella iugiter ueniebant; sed bellatores intrinsecus oportebat assidue bellari, nec poterant aliunde suffragium habere. Uerumtamen fatigati recentibus taliter satisfaciebant in preliis, quod semper ad castra ue lamentabile reportabant. Sed iuxta principium obsdionis quendam congregauerant exercitum Anchonitani, quem cancellarius in campestri bello deuicit, in quo capti fuerunt plurimi et interfecti, unde ciuitatem perdere crediderunt. Post ammissionem uero prelii uix per octo dies habuerunt uirtuali sufficienter, et tantum incepit crescere fames, quod pro uno bisantio tantum panis non poterat inueniri, quod uni sufficeret ad edendum. Dabatur in quinque granis fabarum denarius et pugnus farris uel ordei non poterat pro duodecim haberi. Requirebantur oua ut emplaustra fierent pro uulneratis, neque tunc temporis potuere in tota ciuitate duodecim inueniri. Primo tamen, ut dicitur, nouem in ouo uno denarii dabantur, et uiginti soldi in modica gallina Uerumtamen eo tempore ita defecerant pulli, carnes porcine atque bouine, quod non reperiebantur infra ciuitatem uenales. Cepit igitur ibi esse pestilentia famis; quia tunc proprie dicitur esse fames, cum offertur pretium, nec inueniri potest qui habeat ad uendendum. Intellexit hec autem cancellarius a quibusdam: unde, conuocato exercitu, prelium indixit, referens quod ciues ita erant pre fame nimia exinaniti, quod uix poterant arma deferre. Iubet ergo pulsari tubas, tangi timpana, diuidi exercitum per acies; sicque cum omnibus iuxta menia ciuitatis accessit, fortiter clamitando. Ciues autem hec uidentes, pulsatis campanis, cum clamore maximo ciuitatem exiuerunt, incipientes cum eis acriterbellari; et licet essent famelici et multa inedia oppressi, tam fortiter pugnabant ac si essent cibis delicatissimis recreati. In prelio siquidem ita erant uniuersi permixti, quod se ad inuicem cognoscere nequibant, et uix poterat unus alium uidere pre multitudine pulueris qui aerem inficiebat. Aures autem omnium, propter clangorem tubarum, equorum strepitum et bellantium uoces, ita erant obtuse, quod nullus poterat discrete intelligere que dicebantur. Cum autem sic prelium continue duraret, pars exercitus cancellarii accessit ad Uenetos, intrauitque cum eis galeas; unde tunc Ueneti adeo appropinquarunt, ut etiam domos quorum dam ciuium intrarent. Consules autem anchonitani, hec audientes, illos tantum modo transmiserunt ad mare, qui domos iuxta portum magis habebant propinquas. Eodem quippe die tantam contulit Deus Anchonitanis uictoriam, quod illi, qui ad mare iuerunt, Uenetos fugarunt, galeas quas prius ammiserant potentissime recuperando; et ipsi qui remanserant exeritum cancellarii usque ad machinas repulerunt, unde tunc quidam uegeticulum resina et pice plenum ante stuem lignorum proiecit, set nullus audebat apponere ignem, quia locus in medio bellantium consistebat. Eadem autem hora uenit quedam femina uidua, nomine Stamira, et apprehendens ambabus manibus mannariam diuisit propere ipsum uegeticulum, currensque postea faculam accendit et eam tamdiu, uidentibus uniuersis, tenuit inter hedificiorum ligna, donec focus uires potuit proprias exercere, sicque combuste suntn machine ac pedrerie per audaciam uiraginis, quam prelii crudelitas et pugnantium furor terrere minime potuerunt. Fuerunt enim ibi ex utraque parte mortui plurimi et uulnerati; set obsessores dampnum et dedecus reportarunt. Profuit autem non modicum Anchonitanis prelium illud, quia multas carnes equorum, qui fuerant interfecti, reduxere in ciuitatem, nec dimittebant etiam intestina. Finito quidem prelio, stetit cancellarius cum exercitu aliquantulum remotior solito, nec permittebat fieri prelium, credens ciuitatem per famem et inopiam expugnare. Preterea hoc memorabile factum non est sub silentio relinquendum. Presbiter namque Iohannes, anchonitanus canonicus, dum quadam die sederet iuxta mare, cogitauit in animo si aliquid ad ciuitatis honorem et inimicorum incommodum facere posset. Erat enim uir neruosus, fortis et audax. Accessit equidem ad portum, et sublata camisia in solis femorali bus remansit. Tum siquidem tam ciues quam Ueneti ceperunt plurimum ammirari, quia non erat tempus balneandi et presertim cum esset uentus ualidus in portu. Intrauit siquidem repente mare, ueniensque natando cum quadam bipenne in manu, cepit abscindere maximum canapum, qui ex una parte ligatus erat in prora nauis Romani Marani, et ex altera in anchora quam naute miserant in portu. Illi autem qui erant in naui, respicientes quid presbiter faciebat, ceperunt eum sagittare cum arcubus et balistis, et alii contra eum clamabant, immensos lapides proiciendo. Ille uero ad mergonis modum, qui restrictis alis profunda pelagi petit, se propere submergebat in aquam, et sicut delfinus postea comparebat; sicque successiuis ictibus ipsum abscidit, unde singule sartie defecerunt; et posuit nautas omnes in periculo mortis, quia uentus erat adeo fortis, quod plurimos in terra ledebat. Presbiter autem reuersus est ad ciuitatem natando, et illos plurimum deridebat. Uacillauit quidem tamdiu nauis in portu, quousque uentus quieuit; et nisi portus esset adeo securus, nauis procul dubio deperisset. Naute uerumtamen pre timore multa utilia proiecerunt in mare. Uidentes quidem Anchonitani animositatem presbiteri et tempestuosos undarum concursus, prelium cum Uenetis inceperunt, UII. galeas de securiori parte portus uiriliter depellentes, quas uentorum acerbitas propulit ad ripam, ubi continuo fracte fuere, sicque in personis et rebus Ueneti non modicam sustinuere iacturam. Porro Anchonitani, fame ualida oppressi, quemdam sapientem uirum ad cancellarium transmiserunt, inmensam promittendo pecuniam, si uellet ab obsidione cessare. Ille autem, hoc audito, subridens ait: En offerunt nobis Anchonitani pecuniam, quam habemus et habere uidemur! Sed dico tibi, quod merito posset ille inter fatuos reputari, qui haberet totum et requireret partem. Edisce tamen parabolam istam, que sapientis indiget explanatione: Quidam uenator, non cum paucis canibus, intrauit maximam siluam, in qua reperit leenam, que dominari plurimis animalibus uidebatur. Hanc non modico tempore insequens, canes multos ammisit, et uestimenta propria dilaniauit. In speluncam demum ipsam reclusit, ubi fame taliter angebatur, quod de manibus non poterat euadere uenatoris. Rugiebat in fine, uolens cum uenatore componere pro ungula pedis. Consuleres igitur uenatori, ut pro ungula dimitteret leenam ? Ille autem excogitauit aliquantulum quid cancellario responderet Postmodum uero in hunc modum sic respondit: Si uenator, qui siluam intrauit, meis deberet consiliis acquiescere non dimitteret pro ungula leenam. Sed si uellet cum ungula summitatem tradere aurium, consulerem uenatori facere pactum, quia uideretur habuisse totius corporis potestatem. Contigit quippe multotiens, quod qui totum requirit, partem ammittit, sicque diuturno labore priuatur. Nam cum auceps quidam rete pro columbis in agro tetendisset, more solito escam proiecit; ad quam capiendam septem columbe uenere, pro quibus expandere noluit rete, credens eas que residebant in arboribus comprehendere cum illis. Exspectauit diu, et ecce superuenerunt falcones uolitando per aerem, et sic septem, que iam ceperant escam, fugere. Tutius ergo fuisset aucupi septem comprehendisse columbas, quam sic redisse domum honeratus a labore. Iratus ad hec cancellarius per semetipsum iurauit, quod numquam cum eo componerent Anchonitani, si se ipsos et ciuitatem sibi non redderent sine conditione. Ille demum reuersus est ad suos, infra se ipsum non mediocriter plorando, quia magis timebat famis et inopie iacturam quam extrinseca bella. Conuocatis postmodum consulibus et uniuersis uiris discretis et sapientibus, quorum consilio ciuitas regebatur, retulit omnia que fuerat cum cancellario locutus. At illi ceperunt dicere multa, et plura in animo reuoluere referendo ad inuicem quomodo iudicium possent euadere destructionis. Placuit tandem omnibus, ut duodecim uiri perquirerent uniuersa uictualia, que ciues poterant habere. Isti uero, ecclesiarum et ciuium cellaria perscrutantes, non inuenerunt nisi duos modios frumenti et tres annone, cum infra corpus ciuitatis plusquam decem milia hominum utriusque sexus existerent, qui aliunde nequibant requirere cibum. Reuersi sunt altera die ad consilium, per ordinem omnia referentes. Tunc omnes ceperunt amarissime flere, quoniam non uidebatur qualiter possent a tanto periculo liberari. Quidam autem eorum dicebant esse minus malum se reddere cancellario; alii uero in contrarium allegabant, dicentes quod potius uolebant in prelio mori, quam uidere ciuitatis et ciuium destructionem. Surrexit ad hec quidam reuerende faciei senex, cuius oculi pre senectute nimia caligabant. Erat enim quasi centenarius, unde senectutis baculum deferebat, quia iam erant membra spiritibus pauperata. Surrexit, et preclaram orationem inter eos habuit, quia, licet senuisset et uires forent corpore debilitate, erat tamen in eloquio facundus et morum honestate plurimum decoratus. Inquit enim: Ad uos clamito, ciues anchonitani, qui de nobili Romanorum prosapia originem contraxistis, qui hactenus tanquam uiri pro tuitione libertatis pugnastis, ut senescentis uocem audire uelitis, et eiusdem studiosius intelligere signiticatum. Non enim loqui proposui, ut consulatum desiderem adipisci, quia, quod etas negat, credere nemo debet. Non exordiri uolui ut captem beniuolentiam perorando, quia loqui plura michi labor est, non emolumentum. Non surrexi ad apparentiam uel inanis glorie fastum, quia huius seculi pompa michi iam emarcuit, cum uix lumen celi uideam, et feruor spiritus ad sublimiora conscendat; unde, cum subtiliter futura contemplor, utriusque hominis intelligo fieri geminam resolutionem. Audite igitur uocem premortui senis, audite et intelligite uerba mea, quoniam in puritate consientie loquar, nec pretermittam dicere que uidero expedire. Fui eo tempore uir consularis, quo rex Lotarius nos in manu ualida obsedit, credens ciuitatem seruituti perpetue subiugare. Recessit tandem, spe propria frustratus et honeratus proprio labore; nam ante ipsum et postea quidam imperatores idem fecere temptauerunt, qui suum similiter propositum nequiuerunt ducere ad effectum. Que igitur igominia esset, ut uni clerico redderetur ciuitas, que regibus et principibus contradixit ? Qua fronte de cetero loqui possetis, si archiepiscopalis mitra superaret ciuitatem, quam regalis, immo imperialis corona non potuit expugnare? Sustinete modicum et nolite pertimescere, quia potens est Dominus et miserebitur uestri. Sustinete igitur et pugnate uiriliter, quoniam in maximo certamine triumphus glorie acquiritur, et qui non desistit currere, brauium recipit peroptatum. Si famem patiemini, et utiliter pugnaueritis, uobis redundabit ad gloriam; quoniam gulosi et ebrii effeminati et pusillanimes reperiuntur. Temptetis etenim quecumque comedi possunt, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit, et per secessum emittitur. Porro, si pactum feceritis cum cancellario, tantum seruabit positum, quousque ipsum poterit sub alicuius iuramenti uinculo uiolare. Nolite itaque mittere serpentem in sinu, murem in peram, lupum in ouile, adulterum cum uirgine: quia male remunerant hospites suos. Nam hoc probaui, hoc experimento didici, quod raro potest inter Latinos et Teutonicos perfecta dilectio inueniri. Reminiscamini tandem maxime urbis Mediolani, quam Fredericus imperator modernis temporibus cum Lombardis per septennium obsedit; et cum eam non posset ui aliqua expugnare, sub occasione pactorum fuit ciuitas penitus destructa, et in burgos miserabiliter tripertita. Post destructionem autem, quantam ciues mediolanenses in personis et rebus passi fuerint iacturam, longum esset per singula enarrare. Nam plures in terram Saracenorum iuerunt, numquam ad propria redeuntes; unde ipso rum sanguis uersus est in barbaras nationes, et qui erant imitatores christiani nominis, effecti sunt primitie ydolorum. Sit ergo uobis hoc salutiferum exemplum, quoniam, si lignum uiride tam acriter ignis consumpsit, in sicco quid faceret non indiget explanatione. Uestra res nunc agitur, et proximus est paries exustus; unde uos tollere moras oportet, quoniam in mora modici temporis quandoque dampnum occurrere posset. Succurratis ergo propere, et cum ingenti pecunia legatos mittite pro exercitu; et si potueritis aliquem habere succursum, ualebitis merito gloriari; alioquin proiciatis uniuersam pecuniam in mare, egrediamini foras, et cum inimicis pariter moriamini; quia minus malum est in bello commori, quam uidere ciuitatis destructionem et pati obprobrium sempiternum. Finita siquidem oratione, ita fuit omnibus persuasum, ut nullus contradicere auderet sententie senis. Fuerunt electi continuo tres nobiles ciues, qui miraculose in modica barca, inter naues et galeas obsidentium, cum ingenti pecunia exiuerunt, properantes ut ercitum aliquem congregarent. Uenere siquidem ad Guilglelmum Marcheselli nobilem ciuem ferrariensem, cuius consilio ad comitissam de Brettinoro accesserunt, implorantes ab ea humiliter consilium et iuuamen. Illa uero, eorum precibus condescendens, iussit ut tam milites quam pedites per totum suum comitatum ad espeditionem arma pararent. Uilglelmus uero in Lombardiam properans, cepit studiose milites congregare. Sed audi uiri constantiam et inauditam animositatem. Obligauerat enim omnes possessiones suas pro exercitu congregando. Cum autem ei sua penitus deficerent, filios amicorum et fidelium acquisiuit, promittendo patribus quod eos ad militarem gloriam promoueret. Iuit postmodum, omnesque pigneri obligauit. Sicque congregato exercitu, uenit iuxta Rauennam, ubi reperit Petrum Trauersarium, nobilissimum rauennatem ciuem, qui partem cancellarii fouebat, et congregauerat multos milites ut impediret exercitum istius. Tunc Uilglelmus ad ipsum accessit,rogando eum tamquam fratrem, quia consobrinus eius erat, quod eum in hac parte nullatenus impediret. Ille autem respondit se fidelem imperii esse, atque cancellarii amicum, unde preces eius exaudire nequibat. Uidens autem Uilglelmus quod transitum aliunde habere non poterat, quia ciuitates omnes, preter Ariminum, erant sibi contrarie, locutus est in bono dolo Petro Trauersario et dixit: Dimittamus exercitus, quos habemus, et singuli ad propria reuertantur, et ambo pariter Anchonam eamus, et laboremus pro compositione . Placuit enim illi hoc uerbum, et promisit uterque, quod suum exercitum licentiaret. Precepit namque Petrus Trauersarius primo suis militibus, ut ad propria reuerterentur; Uilglelmus uero, cum ad suos accederet, ait: Promisi et pepigi Petro Trauersario ut dimittam exercitum, et cum eo promisi Anchonam ire pro compositione. Unde precipio ut reuertamini; uerumtamen in animo reuoluite, sicut uiri sapientes, utrum uos a iuramento, quod fecistis, absoluere ualeam, et quid uobis sit in hac parte agendum . Et his dictis, reuersus est ad Petrum Trauersarium, et cepit cum eo ire Anchonam. Athelardus uero, frater Gulielmi, tamquam uir strenuus et prudens, intellexit uerba fratris, remansitque cum exercitu et cepit militibus referre: Scitis, o uiri nobiles et potentes, quod frater meus non est papa uel episcopus, qui possit uos soluere a uinculo iuramenti. Nam ego ipse uobiscum iuraui, si euidens impedimentum non comparuerit, ire Anchonam pro ciuitatis liberatione. Temptemus ergo fortunam et eamus, quia potens est Dominus, et prosperabitur iter nostrum. Tunc iuxta noctis crepusculum iter arripuerunt, facientes transitum iuxta menia urbis Rauenne. Cum autem uenissent Ariminum, et ecce Petrus Trauersarius, eleuans oculos, uidit exercitum Uilglielmi propere uenientem, et ait: Captus sum, ut piscis amo, et sicut auis improuida in retiaculum cecidi deceptoris. Tunc respondit ei Uilgliemus et dixit: Hec ita peracta sunt, nec potest aliud fieri. Nichilominus tamen eamus, et laboremus pro compositione. Petrus uero, immenso fatigatus dolore, dixit ei: Tu deposita componis, et composita derelinquis, set in tuis dolosis compositionibus de cetero non confidam, quia fregisti positum, et michi male in omnibus respondisti. Uilglielmus quidem cum ingenti exultatione et inenarrabili tripudio ad exercitum est reuersus, et prestolatus est ibi exercitum comitisse de Brettinoro. Quod autem superius dixi, quod in bono dolo fuerit locutus, est taliter intelligendum. Bonus enim dolus idcirco dicitur, quia nullis nocuit et multos a mortis periculo liberauit. Sed quis audiuit parem uiri liberalitatem, quoniam animam et corpus, amicos, fideles, seruos, ancillas, propria et aliena in integrum obligauerat, ut ciuitatem liberaret Anchonitanam, in qua nullas possessiones, nullosque consanguineos uel notos habebat, neque illum exercitum ducere poterat, nisi prius transitum faceret per plurimos episcopatus ? Preterea res erat in dubio, quia pauci uel nulli sperabant quod per aliquorum suffragium posset ab obsidione ciuitas liberari; et maxime cum hi in itinere inimicorum uires uiderentur undique preualere. Sed dotauerat hunc uirtus speciali munere, que audaciam sibi contulit et liberalitatem, utraque quarum simul existit, et cum una deest, altera priuatur effectu. Utrique siquidem superaddita fuit nature benefitio sapientia, que sicut lapis pretiosus decorat anulum, ita sua claritudine radiat supradicta. Cuius igitur facundia sufficeret tanti uiri laudes referre, qui uirtutem diuitiis preter generalem consuetudinem anteposuit, et se ipsum ac suos, quasi pro alienigenis et personis incognitis, diuersis periculis et morti exponere minime dubitauit ? Unde potest dici quod fuerit militum Lombardie speculum, patrie decus, et uidutem animi exercere uolentibus memoria sempiterna. Preterea qui remanserant in ciuitate fame inenarrabili affligebantur, quia panis ex toto defecerat et aliqua genera leguminum non poterant inueniri. Interficiebant equos, iumenta et asinos, et immundas carnes auidissime comedebant, quoniam fames est cibi cuiuslibet introductiua. Nam et tanta fuit talium carnium caritudo, quod in capite unius asini tres aurei soluebantur. Non dimittebantur intestina, nec aliquid preter ossa relinquebatur ad edendum. Deficientibus tandem his, acceperunt coria boum, et ea post mollificationem diuturno labore coquebant. Post decoctionem uero, quidam cum piperata uini uel aceti, quidam assata in oleo, quidam etiam simpliciter comedebant. Nam, quod ab initio et ante secula non fuerat auditum, quidam eorum canes, musipulas et mures eo tempore comederunt. Alii uero salem contritum et bene mundificatum in frixorio cum oleo bulliebant, et potando uinum refocillabant ex eo animas intollerabili fame oppressas. Multi etiam accipiebant urticulas marinas, que sub aqua lapidibus adherent, et frixas in oleo comedebant. Ipse quidem urticule plurimum rubent, et non sunt erbe neque pisces, set est quedam specialis materia rei, que, dum cruda est, continet uenenum; unde, plusquam tapsia carnes tumefacit humanas. Uerum, quia huiusmodi uictualia non erant bonorum humorum generatiua, idcirco pallebant facies uniuersorum, et uix se poterant de loco mouere, nisi cum properabant ad bella. Erant enim plurimi taliter fame oppressi, quod uix usque ad introitum belli scutum portabant, et tamen ita persistebant bellando, quod etiam obsessores omnimode mirabantur. Paruuli petiebant panem, et licet esset qui frangeret eis, non reperiebatur aliquid ad frangendum. Lacrimabantur matres infantium, quia defecerat sanguis secundo calore decoctus, lac uide licet quo lactentes pueri nutriuntur; unde cum infans lac sugere conabatur, magmillam quasi aridam reperiebat, pro quo in lacrimas prorumpebat diuturnas, quia non poterat percipere nutrimentum. Profecto cum quedam lactarent pueros, moriebantur, et defunctis matribus magmillis iterum pueri adherebant, sicque reperiebantur mortui iuxta cadauera matrum. Nam cum quedam nobilis mulier lactentem deferret in brachiis puerum, quemdam, iuxta portam ciuitatis, reperit balistam, qui pre fame nimia consternatus iacebat, nec poterat trahere cordam. Illa uero ipsum continuo uocauit, interrogando cur sic consternatus iaceret. Ipse autem respondit, se fame penitus esse consumptum. Illa quippe dixit: Iam quindecim dierum spatium est elapsum, quod non comedi nisi coria cocta: unde lac pro puero uix possum habere. Uerumtamen, si uis, ore summitatem apprehendas magmille, et si aliquid attrahere potes, animam refocilla. Cum autem eleuasset oculos, et uidisset quod esset nobilis domina, non cum paruo pudore surrexit, et apprehendens baleam, quattuor de obsessoribus in mora modici temporis interfecit. Sic enim maritate, uirgines et uidue bellatores assidue ortabantur, ut uirilem uiderentur animum habere. Uerumtamen in tantum iam exereuerat fames, quod nichil fere inueniebatur ad comedendum. Unde plurimi pactum facere conabantur; de nuntiis equidem securitatem habere non poterant, et quid facere de exercitu possent, penitus ignorabant. Eadem siquidem hora domine ciuitatis in contionem uenerunt, offerendo se ipsas et dicendo: Numquid asinorum carnes sunt saporosiores nostris ad edendum ? Comedite igitur nos uel proicite in mare, quia minus malum credimus esse mori, quam in illorum peruenire potestatem, qui furorem pro lege habent, et quibus presunt, nolunt uel nesciunt indulgere. O admiranda constantia mulierum, et inaudita promissio ab antiquis ! Nam, cum sit rara uirtus, et auis rara in terra, pollicitum ammirabile, omnique ammiratione dignum, repertum est in fragili et mobili sexu. Filie Ierusalem,.cum obsideretur ciuitas a Tito et Uespasiano, coxerunt filios suos, et partem commederunt, partemque seruauerunt. Iste autem e contrario sponte se obtulerunt ad edendum, cupientes uiros et ciuitatem morte propria liberare. Profecto a ueridicis intellexi relatoribus, quod, cum quedam mulier uidua duos haberet filios et uideret eos acriter bellari, suspirauit eo quod ea die nichil comederant, neque habere poterat quid eis conferret. Tunc domum est absque dilatione reuersa, et latenter fecit sibi uenam sinistri brachii cum flebotomo aperiri, et abstractum sanguinem coxit cum speciebus, sicque contulit filiis ad edendum. Fuerunt igitur mulieres Anchonitane imitatrices matris Iohannis Ircani, de qua legitur in Ueteri Testamento. Illa quippe, dum captiua teneretur cum duobus filiis suis a Tolomeo, qui maritum eius Simonem et duos filios sub proditione interfecerat, iussit filio suo Iohanni, qui Tolomeum ipsum obsidebat, ut eam et fratres interficeret cum machina, ne illius scelus relinqueretur inultum. Illam namque ac filios eius Tolomeus super menia posuerat, ut Iohannes Yrcanus murum non frangeret ciuitatis. Ad hec surrexit imperatoris constantinopolitani legatus, qui Constantius uocabatur; cuius causa dicebatur esse ciuitas obsessa. Imperabat enim tunc in urbe constantinopolitana serenissimus Hemanuel, qui miserat istum in Italiam, ut compararet quasdam ciuitates et bona ciuium, et eisdem postmodum suo nomine omnia redderet in feudum. Hic siquidem plurimum timebat ne illum Anchonitani traderent in manibus cancellarii, quoniam pro ipso uenerat, et aliud a ciuibus non querebat; quod facere penilus renuerunt. Unde commendanda, immo plurimum extollenda est Anchonitanorum liberalitas, et maxime cum in necessitatibus nemo consueuerit existere liberalis. Erat enim uir sapiens, discretus, eloquens, et curialitate multimode redimitus; pro quibus maximam in eiusdem imperatoris curia dignitatem habebat, de qua protoseuasto dicebatur. Hic enim infinitam expendit pecuniam pro sua et ciuitatis liberatione, et in omnibus maximum praestitit patrocinium Anchonitanis. Surrexit hic et alta uoce clamauit Pantochir, id est, saluantem omnia, addendo eleyson et quedam greca uocabula, que huic non sunt libro inserenda, quoniam latinis non debemus apponere grecum. Finita siquidem, secundum Grecorum morem, Dominica inuocatione, hoc modo populum alloquitur anchonitanum: Si polite non perorauero, parcat mihi uniuersitas uestra, quoniam inter Grecos nutritus uerbis non ualeo integraliter exprimere latinis quod homo interior ymaginarie preconcepit. Multa siquidem ad utilitatem uestram referre proposueram, que plectro nequeo lingue formare; quia dum uocis mee prolatione reuerberatur aer, uox resonat semiplena, unde non possum animi exprimere affectum, neque uobis, ut desidero, complacere. Humili uos igitur prece deposco ut non simplicem uerborum positionem, sed proferentis consideretis affectum, quoniam ex sermone simplici medullatus multotiens percipitur intellectus. Nec est curandum si arbor fuerit tortuosa, dummodo saporiferum conferat fructum. De spineto quidem rosa colligitur, sed ulmus omni tempore constat infructuosa. Inter Grecos namque habet mandragora uires, sed apud quosdam Latinos mel est ueneno permixtum. Greci barbas deferunt, ut se uiros esse meminerint, Latini suas abradunt, ut quamdam assumant speciem iuuentutis. Abrasis barbis, iuuenantur plurimi. Utinam senectus in morbus consistat! Set grecum non facit barba uirum, neque latinum abrasio naturaliter iuuenari. Recessit estas, et in fine consistitis attumpni. Yemps uenit, et tonitrua comparuere. Cadunt grandines et tempestates, quas uos timere non oportet, quoniam estis in domibus, quas patres uestri antiquitus construxere. Set licet latrent canes ad lunam, adhuc est leena it angulo; et si uiri esse uolueritis, priuati oppinione recedent. Uasa figuli probat fornax, et uiros probos immensitas tribulationum. Aurum purgatum ponitur in coronis, et dum resplendet in clippeis, facies exilarat; set eruginosum creditur esse falsum. Uenerunt alienigene, uinum nouum in utres ueteres mittentes; set, licet sit plane ingressus, mordebit tamen in nouissimo ut coluber, quoniam nullum uitium ebrietas excusat. Serpens comparuit nocturnalis, habens in capite cristam; cantat ut gallus, dulcedinem portat in ore, et sicut scorpio fundit cum cauda uenenum. A fructu cognosco arborem, et opera per effectum. Quis umquam audiuit lupi naturam, et gestus uulpis quis considerauit ? Lupus rapit, uulpis decipit, et uermis araneus telam orditur et tendit. Set quid, si hec tria in unum conueniant, et in eodem omnia reperiantur? Canis famelicus appetit ossa; set caninus non remittitur appetitus, nisi caput reuoluerit in intestinis. Petit partem ut habeat totum, et cum totum habet, credit habere nichil; quia semper agitat caudam, unde intelligitur petere quod non habet. Dum lupus iret ad caulas, nigram induit cucullam, et in compatres asinum et arietem conquisiuit, unde ipsos et eorumdem propaginem in proprio sanguine baptizauit. Uerbis ergo mollibus credere nolite, set substinete modicum et expectate paulisper; quoniam in proximo diem uidebitis desideratum, et cantabitis canticum nouum, canticum letitie, iocunditatis et exultationis in terra propria et aliena; et cum uestri nominis atque constantie fama resonabit ubique terrarum, benedicetur nomen uestrum ex generatione in generationem. Complacuit oratio Greci, et multam receperunt ciues ex ipsius persuasione audaciam, unde firmiter proposuerunt eius uoluntati et consiliis parere. Sed uix orationem perfinierat, quando legatorum nuntii ciuitatem latenter intrarunt, ferentes litteras, in quibus continebatur ut securiter consisterent omnes, quoniam paratus erat exercitus ingens pro eorum liberatione. Cancellarius uero, sicut subdola uulpis, excogitauit qualiter Anchonitanos decipere posset. Fecit quippe fieri ex parte legatorum litteras falsas, et Anchonitanis per quendam nuntium apportari. Litterarum siquidem tenor talis erat: A gemitu et inenarrabili dolore stilus noster initium sumit, et narrationis nostre series progreditur a carmine doloris, quia dum pro liberatione uestra faceremus exercitum congregari, aurum quod portaueramus ammisimus, et Lombardi non audent nobis prebere auxilium pro imperatoris timore. Comitissa namque de Brettinoro suum uiolauit promissum, quia timet exercitum, quem nuper imperator cancellario mittit. Unde uobis firmiter consulimus, ut antequam hec presentiat cancellarius, cum eo qualitercumque componatis, quoniam a nobis non potestis de cetero aliquod suffragium prestolari. Anchonitani uero, uidentes has litteras, ceperunt dubitare plurimum, et ignorabant quid facere deberent. Uerumtamen priores nuntii iuramento firmabant, hec esse penitus falsa, et constantissime perhibebant testimonium ueritati. Grecus uero, hec audiens, cepit aliquantulum subridere, et apprehendes manu dextra barbam, coram omnibus dixit: Frustra rete iacitur ante oculos pennatorum. Non enim sumus strutiones, qui suos absque causa desuerunt nidos. Non sumus etiam musce morientes, ut taliter suauitatem perdamus unguenti; neque ranunculi, qui pro quolibet strepitu refugiunt in aquam. Set merito posset nostre supersedere derisioni cancellarius, si nos hoc problemate superaret, et duceret ad inconueniens per silogismum cognite figure; sed, antecedenti destructo, modica uel nulla est habitudo localis, et uis inferentie annullatur. Elapsis postmodum paucis diebus, ecce Uilglielmus Marcheselli et comitissa de Brettinoro cum ingenti exercitu comparuerunt, habentes uexillum aureum in acie prima. Fecerant quippe duodecim cateruas militum, et in qualibet ducentos posuerant preelectos: uulgares uero milites et populus uix poterant pre multitudine numerari. Castrametati sunt autem in quodam monte non longe ab exercitu cancellarii, quia inclinata erat iam dies, unde prelium incipere nequibant. Tunc Gilglielmus, ascendens in eminentiorem locum, precepit ut omnes militum peditumque cohortes conuenirent propere ad audiendum, et cepit in hunc modum coram omnibus perorare: Ordo rerum exigit et instantis periculi necessitas requirit, ut pro comuni utilitate aliqua in medio uestrum referam, et ea dicere non postponam, que ad comune uidebo commodum pertinere. Cum nuper Ferrarie consisterem, et deliciis temporalibus secundum patrie consuetudinem potirer, plurimis referentibus intellexi, quod cancellarius et Ueneti ciuitatem Anchonam obsidebant, eam absque causa rationabili destruere cupientes. Que, licet meum animum plurimum commomouerent, me tamen a quiete minime remouerunt, nisi cum ciues et ciuitatis dominas tanta intellexi penuria laborare, quod equorum carnes et marcida intestina loco cibariorum desiderabilium commedebant. Ad hoc quod iudicium ualerent euadere destructionis, excogitaui continuo summam esse uirtutem consimilia agrauamina patientibus pro tuenda libertate fauorem et patrocinium exhibere. Dignum siquidem est et rationi consentaneum suffragari uirtuosis, ut de uirtute in uirtutem ascendant. Unde postquam Anchonitanorum nuntios uidi, sponte me illis obtuli ad seruiendum, quia fama preambula sic me animauerat, quod eis meum obsequium denegare nequibam. Est enim fama celebris, res persuasibilis, et animositatis inductiua; et multotiens non minus persuadet fama quam factum. Accessi ergo prius ad speculum dominarum, comitissam de Brettinoro, que hic est cum unico filio et magnificis uiris de comitatu suo, rogans eam ut Anchonitanis dignaretur misericorditer subuenire. At ipsa liberaliter promisit et, prout corporeis oculis uidere potestis, promissum liberalius conseruauit. Uenistis postmodum non tantum ad persuasionem meam, quantum probitate animorum, et causa conquirendi nomen perpetuum, o egregii uiri Lombardie atque Romaniole, ut uestram ostendatis in necessitate uirtutem. Ceterum non traxit aliquos uestrum metus uel cupiditas, que mortalium sollicitant animos, sed ut uestras uires exerceatis in tempore oportuno. Ego uero propria et aliena in integrum obligaui, et solummodo michi supersunt animus et corpus; sed hec ipsa, que michi de multis relicta sunt, pro Anchonitanorum cupio exponere liberatione. Profecto qui se ipsum et sua exhibet, ultra non relinquitur ad exhibendum. Preterea scire debetis qui sunt, contra quos arma mouemus. Qui sint ignoratur, quia non est certum relatiuum substantie, cum de omnibus mundi partibus sola necessitatis causa conuenerint ad uiuendum, et non considerant quem secuntur, sed quid consequi possunt. Omnes enim homines sunt inimici eorum, et presertim illi a quibus ualent pecuniam extorquere. Et licet plurimi eorum sint filii nobilium, in hoc se maxime denobilitarunt, quod raptorum cateruis cupiunt aggregari. Numquam enim fuit adeo approbata nobilitas, quam prauorum consortium non denigret. Archiepiscopus autem cum tali bus clericis sua celebrat officia, qui mentiri et furari nouerunt, et rapere appetunt aliena. Sed quantus sit pudor cuilibet militi sub cleri'cali militare uexillo, uix uerbis exprimi posset. Legitur enim, et in perpetua memoria retinebitur, de gloria militum Alexandri Macedonis, et maximorum principum; set clericorum gesta circa predicationes et ecclesiastica officia continentur. Laus enim sic debet unicuique ordini attribui, ut quod unius est, alteri minime conferatur. Non sunt ergo milites qui sub eo militant, sed raptores: unde non auderent nos exspectare in bello, sed fugient a facie nostra tamquam milui a facie aquilarum. Sed si forte inebriati presumptione uel stultitia nos prestolari auderent, ipso rum corpora escas uolatilibus celi tradamus, et supponamus omnes tanto ludibrio, quod ubique terrarum uniuersi raptores et malefici contremiscant. Animauit autem oratio Wilglielmi Marcheselli milites et pedites uniuersos. Unde sic alta uoce omnes clamauerunt fiat, quod totus exercitus cancellarii exterruit, et ciues cum ingenti tripudio in exultationis et iocunditatis uoces continuo proruperunt, uerba non parum ignominiosa cancellario et obsessoribus proponendo. Surrexit postmodum comitissa de Brettinoro, que Aldruda uocabatur, pollens nobilitate nature, quia originem contraxerat in Urbe de nobile prosapia Fraiapanum. Curialitatis et largitionis titulis decorabatur, quia manus eius omnibus exstitit liberalis. Specie quippe ac forma corporis ita inter dominas radiabat, sicut, appropinquante aurora, pre ceteris stella matutina relucet. Erat enim uidua et animosa plurimum, pro quibus poterat similari Iudith, que Olofernem interfecit et populum israeliticum liberauit. Ita siquidem taliter alloquitur uniuersos: Fauoris et gratie celestis robore premunita, preter generalem consuetudinem feminarum, inter uos perorare disposui, credens quod, licet oratio mea uerborum non radiet uenustate neque phylosophycis prefationibus picturetur, erit tamen uobis ipsius exortatio fructuosa: quia sepe accidere coasueuie, quod sermo simplex animos roborat auditorum, et apparata eloquentia demulcet aures exteriores. Non traxit me huc affectio dominandi, non aliqua temporalium ambitio, non exactio rerum alienarum: quia post mariti mei decessum, licet merens, toti comitatui dominor sine contradictione. Castellis namque, burgis, uillis et possessioni bus taliter abundo, quod uix propria ualeo custodire, Profecto illorum solet esse consuetudo uelle rapere aliena, quibus est curta suppellex et facultates proprie non suppetunt ad uiuendum. Induxit me igitur miserabilis afflictio ciuium Anchonitanorum, et lacrimose dominarum preces, que, ultra quam dici possit, in obsidentium potestatem uenire trepidant, quoniam earum corpora ludibrio supponerent sempiterno. Nam dampnabilis raptorum caterua ducitur arbitrio ceco, nec parcit alicui, dum adest possibilitas delinquendi. Materiam facti omnes et singuli nouistis, unde me non oportet singula specificare. Ad succurrendum igitur consumptis fame, diuturnis bellis oppressis, in omni labore atque periculo positis, ueni ego cum unico filio meo in pupillari etate relicto; qui, licet puer sit et pupillus, altitudinis tamen paterne recordans, animositatem iam gerit in auxiliis et protectionibus amicorum. Uenistis et uos, o milites Lombardie atque Romaniole, qui tam armorum strenuitate, quam sinceritate fidei multimode refulgetis. Est enim ductor et preambulus uester Wilglielmus Marcheselli, qui sola liberalitatis causa omnes possessiones suas, amicorum ac fidelium bona, pro liberatione ciuitatis anchonitane pigneri obligauit. Ob quam causam quibus eum laudibus extollam ignoro, quia non sufficit lingua carnis interioris hominis exprimere uoluntatem. Sic enim eum facere decebat, quia tunc efficitur aliquis uirtuosus, quando uirtutem animi temporalibus anteponit. Ceterum in supereminenti negotio hactenus floruistis, faciendo transitum per fauces et territoria inimicorum. Sed nunc tempus est producendi fructum et exercendi uires, quia materia uirtutis adest. Pollere multotiens uidetur arbor frondibus et flore, sed tota circumstantium intentio per finem fructus consequi prestolatur. Omnis quippe dilatio sit procul, que multorum sepe facit animos pigritari. Et induatis uos arma summo diluculo, ut cum sole oriatur uobis uictoria, quam strenuitati uestre promisit Altissimus, pro cuius amore nitimini anchonitanum populum liberare. Sit, queso, uobis mea exortatio salutifera, et uisio formosarum uirginum que mecum sunt iocundatio fructuosa, quoniam non solum propter uisionem, sed etiam per momentaneam recordationem dominarum arbitraria consueuerunt facere milites torniamenta, in quibus ad osten(ta)tionem suarum uirium bella crudelissima exercent Quanto magis ergo uos, qui, propter hoc factum, nomen perpetuum acquirendo, adipiscemini gratiam uniuersorum, laborare debetis ad uictoriam consequendam! Non parcat igitur manus uestra rebellibus, sed uestri mucrones lauentur in sanguine resistentium, quia non debet illis indulgentia exhiberi, qui non recordarentur uenie, si tempus occurreret delinquendi. Fecit namque oratio comitisse uniuersas militum cohortes tanquam lilium reflorere. Unde omnes in iocunditatis et exultationis uoces unanimiter proruperunt, cum tubis et timpanis choreas amenisimas facientes. Muliebris enim conditio uiris facile persuadet, quoniam ab initio fuit illa persuasio naturalis. Cancellarius autem, uidens quod istis resistere nequibat, arma sub occasione faciendi prelium a Uenetis mutuo recipit, noctuque cum suis omnibus, eis inrequisitis, aufugit; et Ueneti, a cancellario delusi, recesserunt , sicque fuit ciuitas ab obsidione mirabiliter liberata. Stetit autem tamdiu ibi exercitus, quousque illi Marchiani, qui Anchonitanos diligebant horrea ciuitatis frumento et leguminibus repleuerunt. Postmodum autem iuuenes et uirgines, senes cum iunioribus anchonitane ciuitatis Wilgilelmo et comitisse obuiam cum ingenti gaudio uenerunt, larga et magnifica dona eis unanimiter offerentes. Comitissa postea, cum exercitu reuertens, plurimos in uia reperit inimicos, quos bellando magnifice superauit; sicque rediit ad propria cum triumpho. Wilglielmus uero Marcheselli Constantinopolim iuit, ubi tanquam princeps potentissimus est receptus. Resedit enim in dextro latere imperatoris, et in imperiali palatio, donec in curia esse uoluit, honorifice permansit. Honorauerunt eum archontes et archontisse, et tam pusilli quam magni ciues urbis constantinopolitane. In suo quidem recessu aurea uasa et argentea ei largitus est imperator, et insuper tot aureos sibi fecit liberaliter exhiberi, de quibus omnia, que pro facto Anchonitanorum obligauerat, a debitorum uinculo exsoluit. Insuper donauit ei uestes imperiales, que auro et lapidibus pretiosis erant undique inter- interserte. Dedit sibi equos, papilionem, aureumque uexillum, et quicquid ad apparatum militis pertinebat. Sicque gloria multiplici decoratus in Italiam remeauit. Post aliquot autem annos magnilicus et inclitus Conradus, marchio Montisferrati, qui, regno Ierosolimitano deuicto, Tirum ab obsidione Saladini nationisque barbarice liberauit, cum prefato cancellario commisit prelium iuxta Camerinum, in quo eum super quadam rupe prope arcem, que dicitur Pioragum, cepit, ipsumque non modico tempore detinuit catenis ferreis religatum. Exiuit demum de carcere, et dum consuetam duceret uitam, mors eum Tusculani conclusit, et tunc illum penituit de commissis, cum non potuit amplius lasciuire. Obsessa fuit anchonitana ciuitas anno dominice incarnationis .MCLXX. secundo. Elapsis postmodum aliquot annorum curriculis, post mortem uidelicet imperatoris Henrici, qui regnum Sicilie obtinuit, conuenerunt Auximani cum Firmanis et Fanenses cum Esinatibus, molientes anchonitanos ciues, propter inuidiam, guerris continuis lacessire. Inuidia enim est aliene felicitatis aculeus, qui sola inuidentium precordialia pungit. Et licet tante multitudini uiriliter resisterent, plenariam tamen per alicuius uel aliquorum industriam non poterant uictoriam adipisci. Unde, comunicato consilio, Ugolinum Gosie, nobilem bononiensem ciuem, in dominum elegerunt; in quem nature dotes uniuerse confluxerant, quoniam forma corporis et morum nobilitate multimode prepollebat. Erat enim iustitie atque imperatoris miles, pro quibus obtinebat insignia dupplicis honoris. In eo siquidem imperatoria maiestas armabatur legibus armisque decorabatur, quod raro in iuris peritis accidere consueuit. Et licet ex ipsius nobili prosapia multi commendabiles extiterint, eius tamen auus Martinus Gosia non est sub silentio relinquendus qui dictus est copia legum, cuius oppinio erat libertatem non posse ab aliquo exhiberi, sed detegi a quodam uelamine seruitutis; unde precipuus libertatis patronus potuit nuncupari. Ab ipso quidem Wilglielmus, pater istius, traxit originem, qui propter legum scientiam et alia nature dona inter iuris peritos uelud speculum renitebat, et in aula imperiali pre cunctis Italie ciuibus honorari promeruit, et ab imperatore Federico specialis dilectionis priuilegio communiri. Miserunt namque ciues anchonitani legatos Bononiam, qui prefatum Ugolinum Anchonam ducere properarent. Cum autem quod eis iniunctum fuerat prosequi studerent, Bononienses et omnes Romaniolos inter Fauentiam et Forliuium in exercitu repererunt, ubi eum, facta celebri contione, sollempniter petiuere. Qui dum a potestate Bononiensium et ab uniuersitate militum ac totius populi, ut dominium reciperet, cogeretur, in ipsa contione commendabiliter perorauit, probando rethoricis argumentis quod alicuius ciuitatis offitium uel dominium recipere non debebat. Cuius orationem tunc, ipso referente, audiui; unde illam huic operi conscribere procuraui. Orationis uero tenor hic fuit: Licet de gererali consuetudine procedere uideatur, quod in sue orationis principio quilibet ab auditoribus audientiam querant, michi tamen uidetur posse absque dicentium preiuditio taceri, quoniam expresse uidetur audientiam postulare qui se preparat ad dicendum, et expressius, cum dicere incipit quod peroptat. Uerum quia non est facile consuetudini refragari, auduri, sicut moris est, postulo, et intelligi propensius concupisco, quoniam qui auditur et non intelligitur, domum hedificat super arenam, et albedinem in Ethiope contemplatur. Audiri tamen deposco attentius, quia non sepe consueui surgere in contionibus locuturus. Tirones enim, quamquam sint animosi plurimum, primum et secundum congressum prelii uerentur, et qui nauigare incipiunt, undas minimas pertimescunt. Uos igitur supplici prece deposco, ut audire uelitis et intelligere que uestre magnitudini a paruitate mea breuiter proponentur. Scitis equidem, quod meorum antecessorum fama ubique terrarum, propter scientie magnitudinem, celebris extitit et festiua. Remansi tandem sicut riuulus a fontibus progrediens, ob quam causam de propriis et alienis multa michi negotia superincumbunt. Preterea suscepi nuper militie cingulum, unde prouectioribus adhuc subesse debeo et non ciuitati alicui potestari. Nam in illo qui preficitur debet esse perfecta etas, morum honestas et sapientia comprobata; sed iuuenilis conditio flexibilis est non modicum et procliua, nec inest ei tanta grauitas, quod excedentium leuitatem reprimere queat. Est et alia necessaria ratio, que me ab hoc proposito retrahit; nec potest aliquis rationabiliter contrauenire. Militaui siquidem sub senatoribus sapientie, iuris uide licet peritis, addiscendo iura ciuilia ut patrum uestigia imitarer; et nondum elapso unius anni spatio, promerui de ipsorum beneplacito et assensu in cathedra residere, ac illorum consortio aggregari, qui sunt candelabra lucentia, et quorum scientia mundus regitur et illustratur; unde non decet me studium relinquere inchoatum; uidetur enim quodlibet principium esse friuolum et ineptum, nisi per incipientis ministerium finem congruum sortiatur. Ceterum firmiter scio et toti est Italie manifestum quod anchonitana ciuitas potens est plurimum et famosa, et ipsius uires tam in mari quam terra latius protendantur. Sed si urbis dominium hoc tempore michi daretur, absque sociorum licentia, quos iura doceo, quibus iure teneor, presum et subsum, recipere non auderem. Bononiam igitur, auxiliante Domino, reuertar, ipsorumque uoluntati amicabiliter parebo, et procedam in hiis et aliis, prout michi consulere dignabuntur. Finita siquidem oratione, uulgus clamauit altius: fiat! fiat!, et quod dictum fuerat commendabat. Ille uero postmodum Bononiam rediit: sicque impetrata licentia sotiorum uenit Anchonam, ubi uires animi atque corporis exercuit, sicut res eo tempore postulabat. Nam in principio sui aduentus Firmanos a Sancto Elpidio cum paucis militibus remouit, et Auximani emuli Anchonitanornm per ipsius industriam plurima incommoda sustinuere, quoniam castrum quod dicebatur Podium ammiserunt, in quo captus est nobilis Paulus de Lamarina, eiusdem castri dominus et possessor. Et cum postea congregassent exercitum, de campo fugere, sicque dupplicis pudoris infamia sunt respersi. Quod Firmani firmiter sciunt, quia cum eos prefatus Ugolinus Gosie iterum a Sancto Elpidio paucorum militum suffrangio fugauit, iuxta ipsorum ciuitatem poni fecit anchonitanum uexillum; ubi paulo post prelium fuit inceptum; in quo ita uiriliter pugnauit, quod omnes et singuli mirabantur. Gessit enim taliter ductoris et bellantis officium, quod paucitas multitudinem superauit, sicque Anchonam rediit, gloria triumphali refulgens. Eius denique laudibus ualerem diutius remorari; set placeat uniuersis competens breuitas que dulciter auribus consonat, et suscipiat Anchona fauorabile munus, quod sibi a Boncompagno amicabiliter exhibetur, cui Florentia contulit initium et Bononia celebre incrementum.
|